İstanbul Fatih’te bulunan ve 1987 yılında Fatih Belediyesi Çalışanları Kooperatifi olarak kurulup Kooperatif ça çatısı altında yapılan Fatih Sitesi’nde kentsel dönüşüm kapsamında yürütülen yıkım ve tahliye süreci yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi.
Fatih Sitesi Yaşatma Derneği tarafından site sakinlerine yapılan açıklamada, mülkiyet hakkı ve hukukun temel ilkelerinin ihlal edildiği savunuldu.
Dernek, özellikle cuma ve cumartesi günlerinde yapılan müdahalelere dikkat çekerek, hukuki süreçleri devam eden ve kendilerine göre tahliye ile yıkım için gerekli şartları oluşmamış blokların hedef alındığını ileri sürdü.

“Tebligat ve ruhsat gösterilmeden müdahale edildi”

Derneğin açıklamasındaki en dikkat çekici iddialardan biri, bazı yıkım işlemlerinin gerekli yasal belgeler gösterilmeden gerçekleştirildiği yönünde.
Açıklamada, yıkım işleminin başlaması için gerekli olduğu belirtilen yasal tebligatların usulüne uygun yapılmadığı, geçerli bir yıkım ruhsatı ve tahliye emri ibraz edilmeden fiili müdahalede bulunulduğu öne sürüldü.
Dernek, yetkililere açık biçimde şu soruyu yöneltiyor: Yıkımın hukuki dayanağı nedir?
Bu iddiaların ilgili kamu kurumları tarafından açıklığa kavuşturulması bekleniyor.

“Yıkım sırasında güvenlik önlemleri alınmadı” iddiası

Derneğin bir diğer önemli iddiası ise yıkım sırasında çevre ve iş güvenliği önlemlerinin yeterli olmadığı yönünde.

Açıklamada, çevre güvenlik şeridinin çekilmediği, toz bastırma önlemlerinin alınmadığı ve çevre sağlığının yeterince gözetilmediği ileri sürüldü. Dernek, bu uygulamaların site sakinlerinin yaşam alanlarını güvenlik açısından ciddi bir riskle karşı karşıya bıraktığını savundu.
Burada cevap bekleyen soru ise şu: Yıkım sahasında gerekli güvenlik ve çevre tedbirleri eksiksiz olarak alındı mı?

Yürütmeyi durdurma kararları tartışmanın merkezinde

Fatih Sitesi'ndeki sürecin en kritik başlıklarından biri ise yargı kararları. Daha önce İstanbul'daki idare mahkemelerinin bazı bloklar yönünden yürütmeyi durdurma kararları verdiği kamuoyuna yansımıştı. Dernek ise yeni açıklamasında, yürütmeyi durdurma kararı bulunan blokların varlığına rağmen diğer bloklar üzerinden yürütülen sürecin site sakinleri üzerinde baskı oluşturduğunu savundu.
Açıklamada bu durumun, vatandaşların yargı yoluyla hak arama özgürlüğünü kullanmasını zorlaştıran bir “yıldırma politikası”na dönüşmemesi gerektiği vurgulandı.

Burada hukuki açıdan kritik nokta şu: Bir blok hakkında verilen yürütmeyi durdurma kararının hangi işlemleri ve hangi blokları kapsadığı, kararların kapsamı ve yıkım işlemlerinin hangi hukuki dayanakla sürdürüldüğü açık biçimde ortaya konulmalı.

Dernekten “hizmet kusuru” suçlaması

Fatih Sitesi Yaşatma Derneği açıklamasında idari makamlar ile site yönetiminin tutumunu da eleştirdi.
Dernek, kurumların ve yönetimin mevzuata aykırı olduğu ileri sürülen uygulamalarının “hizmet kusuru” oluşturduğunu savundu.
Açıklamada, yaşanan sürecin site sakinleri açısından telafisi güç maddi ve manevi zararlara yol açabileceği ifade edildi.
Bu iddiaların muhataplarının vereceği cevap ise kamuoyu açısından önem taşıyor.

“Hukuk devleti vatandaşının malına ve huzuruna kastetmez”

Derneğin açıklamasında kullanılan en sert ifadelerden biri ise hukuk devleti vurgusu oldu.

Dernek, vatandaşların can, mal ve huzurunun korunmasının hukuk devletinin temel sorumluluklarından olduğunu belirterek, mevcut uygulamaların “kanunun çizdiği sınırların dışına taşan ve mülkiyet hakkını hiçe sayan bir zorbalık görünümü” oluşturduğunu savundu.
Bu ifadeler, Fatih Sitesi'ndeki dönüşüm tartışmasının artık yalnızca bir kentsel dönüşüm meselesi olmadığını, aynı zamanda mülkiyet hakkı, yargı kararlarının uygulanması ve idarenin hukuka bağlılığı tartışmasına dönüştüğünü gösteriyor.

“Birlik vakti” çağrısı

Fatih Sitesi Yaşatma Derneği açıklamasının sonunda site sakinlerine birlik çağrısı yaptı. Dernek, bugüne kadar sessiz kalmadıklarını ve bundan sonra da “usulsüzlüklere teslim olmayacaklarını” belirterek, tüm site sakinlerini haklarını hukuki çerçevede birlikte savunmaya çağırdı.

Asıl soru: Yıkımın hukuki dayanağı ne?

Fatih Sitesi'nde tartışmanın bundan sonraki aşamasında üç soru belirleyici olacak:
1. Yıkımı yapılan veya yıkım sürecine alınan her blok için gerekli hukuki işlemler tamamlandı mı?
2. Mahkemelerin verdiği yürütmeyi durdurma kararlarının kapsamına hangi işlemler ve hangi bloklar giriyor?
3. Yıkım sırasında mevzuatın öngördüğü güvenlik, çevre ve teknik tedbirler eksiksiz uygulanıyor mu?
Bu soruların belgeleriyle birlikte kamuoyuna açıklanması, Fatih Sitesi'nde giderek büyüyen tartışmanın sona ermesi açısından kritik önem taşıyor. Çünkü mesele artık yalnızca binaların yıkılması değil; yıkımın hangi hukuk kuralları içerisinde gerçekleştirildiği meselesidir.

İstanbul Fatih Silivrikapı Mahallesi'nda 1986'da kurulan Fatih Belemdiyesi Çalışanları Yapı Kooperatifi tarafından inşaa edilen ve 1991 de inşaatı tamammlanan 310 daire bulunan Fatih Sitesi'nde kentsel dönüşüm nedeniyle başlayan tahliye süreci yargıya taşındı. İstanbul 10. ve 3. İdare Mahkemesi Yürütmenin Durdurulması kararı verdi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Kentsel Dönüşüm Başkanlığı ile Fatih Belediyesi site satinlerine 3 Ağustos'ta boşaltma bildirisi göndermiş, 13 A Blokun riskli yapı olduğunu bildirmişti.

Sitenin mevcut imar yapısıyla da oynanınca mülk sahipleri tarafından büyük tepki gören kentsel dönüşüm, için 180 dairenin bulunduğu B bloklar ve bazı A Bloklar da yıkımın durdurulması için dava açtılar. Fatih Sitesi mülk sahipleri, sitenin Fatih'in ve İstanbul'un örnek yapılaşma alanlarından olmasına rağmen, planlarla oynanarak, riskli hale getirildiğini ifade ediyor. Şu anda cidid bur yişel alanı bulunan. Fatih Sitesi'nin yıkılıp yeni plana göre dürt katlıyapılması durumunda beton yığınına dönüşeceği ifade ediliyor.

B2, B4 ve B6 blokların Yürütmeyi Durmurma Kararının yanı sıra yaklaşık 10 blok için de "yıkım yerine güçlendirme" talebiyle hukuki süreç başlatıldığı da öğrenildi. 310 daireli sitede şimdi vatandaşın gözü mahkemelerde ve idarede.

310 dairelik sitede büyük belirsizlik

Fatih Sitesi'nde yaşayan vatandaşların önemli bir bölümü, kendilerine verilen tahliye süresi nedeniyle ne yapacağını düşünüyor. Yaklaşık 80 kişinin taşındığı belirtilirken, çok sayıda vatandaş hâlâ evini boşaltmış değil.

Bunun en önemli nedenlerinden biri ise İstanbul'daki ağır kira koşulları.

Site sakinleri, özellikle emekli vatandaşların 45 bin liradan başlayan kiralar karşısında ev bulmakta zorlandığını belirtiyor. Fatih Sitesi'nde 3+1 dairelerde yaşayan vatandaşların, aynı bölgede veya yakın çevrede benzer şartlarda konut bulamadığı, daha uzak bölgelerde ise aynı bütçeyle çoğu zaman 2+1 dairelere yönelmek zorunda kaldığı ifade ediliyor.

Vatandaşların talebi ise kira desteğinin günün ekonomik şartlarına göre artırılması.

Site sakinleri, kira yardımlarının en az 30 bin lira seviyesine çıkarılmasını istiyor.

Bir tarafta yıkım, diğer tarafta güçlendirme talebi

Fatih Sitesi'ndeki hukuki mücadeleyi önemli hale getiren bir başka gelişme ise yaklaşık 10 blok sakininin güçlendirme seçeneği için dava açması.

Bu durum, dönüşüm sürecinin tek bir seçenek üzerinden yürütülmemesi gerektiği yönündeki tartışmayı da gündeme getiriyor.

Vatandaşlar, "Yıkılacak mı, güçlendirilecek mi?" sorusunun teknik raporlar ve bağımsız uzman incelemeleriyle netleştirilmesini istiyor.

Burada devletin ve yerel yönetimlerin önünde iki önemli sorumluluk bulunuyor:

Birincisi, vatandaşların can güvenliğini garanti altına almak.

İkincisi ise dönüşüm sürecinde vatandaşın barınma hakkını ve ekonomik koşullarını göz ardı etmemek.

Kentsel dönüşümün amacı insanları evlerinden etmek değil, insanları güvenli yapılarda yaşatmak olmalı.

Mahkeme kararları diğer bloklar için de umut oldu

B6 Blok için verilen yürütmeyi durdurma kararı, doğrudan diğer bloklar açısından bağlayıcı olmasa da aynı hukuki ve fiili koşullara sahip bloklar bakımından önemli bir hukuki referans oluşturabilecek nitelikte.

B2 Blok davasında ise İstanbul 3. İdare Mahkemesi'nin idareden uygulama alanı kararının dayanaklarını, tahliye işleminin hukuki gerekçelerini ve işlem dosyasını istemesi dikkat çekiyor.

Böylece Fatih Sitesi'nde B2, B4 ve B6 blokların tahliye sürecine karşı açılan davaların yanı sıra, yaklaşık 10 blokta da güçlendirme seçeneğinin yargıya taşındığı bir süreç yaşanıyor.

Vatandaşın sorusu çok net: "Bizi nereye göndereceksiniz?"

Fatih Sitesi'ndeki tartışmanın en kritik noktası ise burada.

Bir tarafta deprem riski ve güvenli yapı ihtiyacı var.

Diğer tarafta yıllardır bu sitede yaşayan yüzlerce vatandaş bulunuyor.

Ve bu insanların büyük bölümünün yeni bir ev kiralayacak ekonomik gücü yok.

45 bin liradan başlayan kiraların olduğu bir İstanbul'da, emekliye "Evini boşalt, git ev bul" demek kolaydır.

Zor olan, vatandaşın ekonomik durumunu dikkate alan bir dönüşüm modeli geliştirmektir.

Zor olan, insanları mahallelerinden koparmadan güvenli konutlara kavuşturmaktır.

Zor olan, gerçekten riskli yapıyı bilimsel verilerle ortaya koymak ve mümkünse yıkım ile güçlendirme seçeneklerini teknik olarak karşılaştırmaktır.

Fatih Sitesi'nde şimdi gözler mahkemelerde.

B6 Blok için verilen yürütmeyi durdurma kararı, B2 Blok'taki yargı süreci ve yaklaşık 10 blok için açılan güçlendirme davaları, dönüşüm sürecinin henüz hukuken ve fiilen tamamlanmadığını gösteriyor.

Şimdi vatandaşın beklentisi açık:

"Can güvenliğimizden taviz vermeyin. Ama bizi de evsiz bırakmayın."

Bu nedenle Fatih Sitesi'ndeki süreçte idarenin önceliği yalnızca binaların boşaltılması değil, vatandaşın güvenli, ulaşılabilir ve sürdürülebilir konut hakkının korunması olmalıdır.

Çünkü kentsel dönüşüm, vatandaşın hayatını kolaylaştırdığı ölçüde başarılıdır. İnsanları yerinden edip çaresiz bırakan bir dönüşüm ise, beraberinde yeni sosyal sorunlar doğurmaya mahkûmdur.

31 Mart 2024'te yapılacak olan yerel seçimlerde İyi Parti'nin öne çıkan isimlerinden biri olan Dr. Mahiroğulları, İstanbul'un tarihi semtlerinden biri olan Fatih'i daha güvenli, modern ve yaşanabilir bir ilçeye dönüştürmeyi hedefliyor. Fatih İlçe Başkanı, yönetim kurulu üyeleri, basın mensupları ve Fatih halkının yoğun ilgisi altında gerçekleşen açıklamada Dr. Mahiroğulları, çözüm odaklı bir belediyecilik anlayışıyla sorunlara çözüm getireceğini ve geleceğe hazırlıklı bir şekilde adım atacaklarını ifade etti.

Medeniyetler beşiği Fatih'in tarihine uygun bir şekilde hizmet edeceklerini belirten Dr. Mahiroğulları, "Gelenekleri koruyup geleceğe yürüyeceğiz, çünkü biz kökü mazide olan âtiyiz" dedi. Ayrıca, "Vazifeyi ihmale uğratan merhamet, vatana ihanettir" ilkesini benimseyerek, tüm kesimleri eşit derecede sahiplenmeye söz verdi.

Fatih'i İstanbul'un kalbi yapma vizyonuyla yola çıkan Dr. Barbaros Hayrettin Mahiroğulları, birikimleri ve tecrübeleriyle donanmış bir şekilde, İyi Parti'nin renkleriyle Fatih'e yeni bir soluk getirmeye hazır olduklarını söyledi.